İnsanlar geçmişten günümüze dek mal ve can güvenliklerini tehdit edebilen tehlikelerle karşı karşıya olduklarından, doğabilecek zararlara karşı korunma içgüdüsüyle birtakım mücadele yolları geliştirmişlerdir. Bu mücadele yolları zamanla farklı formasyonlar halinde karşımıza çıkmıştır. Günümüzde sigortacılık sistemi bu mahiyeti kapsayıcı bir nitelikte kullanılmaktadır. Sigortacılık, bireylerin olası riskler karşısında kendilerini güvence altına almalarını sağlayan ve oluşabilecek zararın tazmin edilmesini hedefleyen bir sistemdir (Dilek, 2019).

İslam dininin öğretileri doğrultusunda incelendiğinde ise, önlem alındıktan sonra karşılaşılan talihsiz olayların Allah’ın isteği sonucunda gerçekleştiği kabul edilmektedir. Dolayısıyla ileriye yönelik önlem alma amacı, İslam alimleri açısından tartışmalara yol açmış ve sigortacılık kavramının helal mi haram mı olduğuna yönelik cevaplar aranmıştır. Muhtelif görüşlerle birlikte, İslam alimlerinden bazıları,  Hz. Peygamber (sav) döneminde “teberrü (dayanışma)” usulü ile toplanan akile fonlarının “tekafül (İslami sigorta)” işleyişindeki dayanışma temeli ile benzer olduğunu ifade etmektedir. Bir diğer bağlayıcı husus ise İbn Abidin’in çalışmalarında yer alan, sigorta kavramını kapsayıcı ifadelerin olmasıdır. Bu husus, daha sonraki fetva ve teorik çalışmalar üzerinde etkili olmuş ve İslami sigortanın temelini oluşturmuştur (Hacak, 2006).

Tekafül sigorta için yapılan fıkhi tartışmalar, tekafülün uygulanmasının detaylandırılması ile son bulmuştur. Bu detayda, bağışlanan şeylerin belli olması şartı öne sürülmüş ve dört mezhebin ittifakıyla neticeye kavuşmuştur (Karaman, 2018). Öte yandan, İslami litaratürde tekafül mü İslami sigorta mı soruları ise bir diğer tartışma konusu olarak karışımıza çıkmaktadır. Görüşlerin çeşitlilik gösterdiği tekafül kavramı için yaygın olarak kabul edilmiş bir tanımlama olmadığı söylenebilir. Bu yazıda, tekafülün mahiyetini kavrayabilmek adına, genel hatlarıyla tekafül ve konvansiyonel sigortanın farkları, tekafülün Dünya genelinde ve Türkiye’deki potansiyeline odaklanılacaktır.

Tekafül ve Konvansiyonel Sigortacılığın Karşılaştırılması

Tekafül sigorta ve konvansiyonel sigortayı kavramsal çerçevede incelediğimizde bu iki sigorta türünün temelde aynı amaca yönelik hizmet ettiği görülmektedir. Fakat işleyişte esas alınan değerlerin dayanağı farklılık göstermektedir. Bu iki sigorta türü arasındaki temel farkları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

  • Tekafüldeki sözleşme yapısı bağış ya da katılımcılar ile şirket arasında kar-zarar akdine dayalı iken; konvansiyonel sigortada müşteriler sigorta şirketinden poliçe satın almaktadır.
  • Tekafül gönüllülük esasına dayandığından alınan katkılar bağış niteliğindedir. Konvansiyonel sigortacılıkta müşterilerin ödedikleri miktarlar prim olarak adlandırılmaktadır.
  • Tekafül sigortada katılımcılar fonun sahipleridir ve bunun bir sonucu olarak oluşabilecek “underwriting (sigortalama)” zararı riski katılımcılara aittir. Konvansiyonel sigortada ise, sigorta şirketi zararı üstlenmekte, gerekirse kendi bütçesinden ödeme yapmak zorunda kalabilmektedir.
  • Tekafül fonundaki katkılar İslami usullere uygun olan yatırım araçlarıyla yapılan işlemler için kullanılır. Konvansiyonel sigortacılıkta ise faize dayalı yatırım usulleri uygulanmaktadır.

Dünya Genelinde ve Türkiye’de Tekafül Sigortacılığı

Dünya genelinde toplamda 336 kurumun tekafül hizmeti sunduğu tekafül sektöründe, en büyük pazar payı dilimine sahip olan Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez Arap bölgesindeki ülkeler, tekafül sektörünün büyümesinde önemli rol oynamaktadır. Bu bilgiler bağlamında, Suudi Arabistan, İran ve Malezya sırasıyla 17 milyar ABD doları, 14 milyar ABD doları ve 10 milyar ABD doları varlıklarıyla ilk 3 pazar olmayı sürdürürken, toplam tekâfül varlıklarının %80’ini oluşturmaktadır. Fakat, 2019 yılı itibariyle Dünyayı sarsan pandeminin ekonomik sonuçları birçok finansal aracın etkilenmesi gibi tekafül sektörünü de olumsuz yönde etkilemiştir. Ne yazık ki sektörde hizmet veren bazı şirketler bu sebeple kapanmıştır. Tüm bunlara rağmen, Dünya genelinde tekafülün büyüme potansiyeli bir önceki yıllardaki sınırlı büyümeye kıyasla artış trendine geçerek ilerleme kaydetmiş ve %2’lik bir potansiyele sahip olmuştur (TKBB, 2020).

Katılım Finans Varlıklarının Dağılımları

Kaynak: Islamic Financial Development Report 2020

2020 yılında yayımlanan İslami finansal gelişim raporuna göre, Türkiye tekafül sektöründe en hızlı büyüyen pazar olarak kayda geçmiştir. Fakat tekafül sektöründeki büyüme trendine rağmen yine de bu alanda iyileştirme yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Türkiye’deki tekafül sigortacılığı öncül olarak bankalar bünyesinde bulunan şirketler aracılığı ile sürdürülmektedir. Tekafül için en büyük dağıtım kanallarının bankalar olması, katılım bankalarının son yıllarda devlet tarafından teşvik edildiği düşünüldüğünde, ilerleyen yıllarda önünün daha da açılacağı kanaatini ortaya çıkarmaktadır. Öte yandan, SEDDK’nın yayımladığı yeni yönetmelik ile mevzuat kapsamında yapılan iyileştirmelerin olduğunu da söylemek mümkündür. Türkiye’de tekafül için değinilecek bir diğer husus, ne yazık ki ülkemizde retekafül sisteminin uygulanmaması ve tekafül şirketlerinin konvansiyonel sigorta şirketlerinin bağlı olduğu reasürans şirketlerine bağlı kalarak hareket etmesidir. Bu görünüm, İslami usullere uygun olmamakla birlikte toplum nezdinde güven kaybına sebep olmaktadır.

Belirtilen bilgiler ışığında, Türkiye’nin İslami finans açısından gelişmekte olduğu ve tekafül sigortacılığı için yeterli pazara sahip olduğu yorumu yapılabilmektedir. Aynı zamanda bu alanda yapılan çalışmaların artırılması ve devlet teşviki ile destekleniyor olması da tekafül sigortanın bilinirliğini günden güne artıracaktır.

Kaynakça

Dilek İ. (2019). Türkiye’de Tekafül (Katılım Sigortacılığı) ve Uygulanabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme. Bankacılık ve Sigortacılık Araştırmaları Dergisi, 45-56.

Hacak H. (2006). İslâm Hukukunda Sigorta ve Fıkıh Bilginlerinin Sigortaya Yaklaşımının Genel Bir Değerlendirmesi. M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 31-35.

Karaman H. (2018). https://www.iktisad.org.tr/katilim-sigortasi/ adresinden alındı.

TKBB(2020). Katılım Bankaları, Finansal Veriler ve Mali Tablolar.

Islamic Financial Development Report (2020).

Katılım Esaslı Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Faaliyetlerine İlişkin Genelge (2021/3), Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu.

Zeynep Şakarcan

İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Yüksek Lisans Mezunu

Henüz Yayınlanmış Bir Yorum Yok

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.